Dieta w Hashimoto i niedoczynności tarczycy – kompendium
Szacuje się, że na niedoczynność tarczycy choruje obecnie ponad 300 milionów ludzi na całym świecie. W rzeczywistości więc z dolegliwościami zmaga się nawet 10% dorosłej populacji. W przypadku Hashimoto zdecydowaną większością są kobiety (2%). Świadomość objawów oraz znaczenia kluczowych składników odżywczych jest fundamentalna, aby zachować doskonałe zdrowie i samopoczucie wśród tych pacjentów. Zatem, dieta w hashimoto co jeść aby czuć się w pełni sił?
Czym jest Hashimoto?
Hashimoto po raz pierwszy została opisana w 1912 r. przez japońskiego lekarza Hakaru Hashimoto (1881-1934). Według etymologii jest to choroba autoimmunologiczna, w której organizm produkuje przeciwciała (anty-TPO i anty-TG), niszczące tkankę tarczycy. W rezultacie ten mały organ (kształtem przypominający motyla) przestaje produkować wystarczającą ilość hormonów, co spowalnia metabolizm całego ciała.
Najprostszym sposobem na wykrycie niedoczynności tarczycy jest wykonanie badań laboratoryjnych, tj. stężenie w surowicy: przeciwciał anty-TPO, anty-TG, TSH, fT4, fT3, gammaglobulin. Podwyższone stężenie przeciwciał anty-TPO występuje prawie u 80% pacjentów z chorobą Hashimoto, a u ponad 60% chorych miana anty-TPO są bardzo wysokie.
Często także choroba Hashimoto może współistnieć z niedoczynnością innych gruczołów niż tarczyca – tj. nadnercza, gonady, gruczoły przytarczyczne, wysepki trzustkowe – a także może towarzyszyć różnym schorzeniom autoimmunologicznym.
Jak Hashimoto wpływa na metabolizm i wagę?
Niedoczynność tarczycy to zespół objawów klinicznych spowodowanych niedoborem tyroksyny i – co ciekawe – jest wymieniana jako najważniejsza endokrynna przyczyna otyłości wśród dzieci i dorosłych. Dlaczego?
Aby odpowiedzieć na to pytanie trzeba nieco bardziej pochylić się nad samymi objawami. Jednymi z nich jest zauważalny i często nieuzasadniony przyrost masy ciała. Związany jest on z nadmiernym gromadzeniem się tkanki tłuszczowej oraz wody w glikozaminoglikanach tkanki łącznej, przez co powstają widoczne obrzęki podskórne. W warunkach niedoboru hormonów tarczycowych znacznie obniża się intensywność procesów utleniania oraz spowalnia tempo.
Dieta w Hashimoto i niedoczynności tarczycy – kompendium
przemiany materii. Gdy choroba jest mocno zaawansowana i nieleczona, przemiany metaboliczne zmniejszają się nawet o połowę, w stosunku do wartości wyjściowej.
Retencja wody i obrzęki (Myksedema)
Wzrost wagi w Hashimoto to często nie tylko kwestia tkanki tłuszczowej. Charakterystycznym objawem jest tzw. obrzęk śluzowaty – tj. w tkance podskórnej gromadzą się cząsteczki (glikozaminoglikany), które „piją” wodę jak gąbka. Prowadzi to do uczucia opuchnięcia twarzy (szczególnie rano), powiek oraz dłoni.
Trudności z odchudzaniem
Standardowe podejście „jedz mniej, ćwicz więcej” często zawodzi przy Hashimoto, ponieważ Hashimoto często współistnieje z problemami z gospodarką cukrową. Organizm zamiast spalać tłuszcz, chętniej go magazynuje, a przewlekłe zmęczenie sprawia, że Twoja spontaniczna aktywność fizyczna drastycznie spada. Wniosek? Konieczne jest nie tylko wprowadzenie odpowiedniej diety, ale także wsparcie farmakologiczne, które przepisuje endokrynolog.
Wybierz swoją dietę
Zasady diety w Hashimoto
Dieta w Hashimoto to nie tylko kalorie – to przede wszystkim narzędzie do wyciszania stanu zapalnego. Odpowiednie żywienie pomaga tarczycy produkować hormony i poprawia ich przemianę (konwersję) w tkankach. Lekarze i dietetycy rekomendują czasami dietę eliminacyjną, z jednoczesnym kontrolowaniem wyników badań. W tym celu powstała lista produktów wspierających oraz zaganiających stany zapalne.
Produkty wspierające tarczycę
| Tarczyca jest narządem o stosunkowo dużym stężeniu selenu, utrzymywanym przez organizm nawet w warunkach niedoboru tego pierwiastka.
Badania wskazują, że suplementacja oraz spożywanie produktów bogatych w ten minerał wspiera pracę narządu. |
Gluten – eliminować czy nie?
To najbardziej kontrowersyjny temat. Obecnie nie ma jednoznacznych badań, które wskazywałyby, że pacjent musi odstawić gluten. Jego eliminacja jest zalecana wyłącznie, kiedy pacjent choruje na celiakię lub ma nieceliakalną nietolerancję glutenu.
Znaczenie jelit w chorobach autoimmunologicznych
Kluczowe składniki odżywcze
W leczeniu Hashimoto suplementacja i dieta bogata w konkretne mikroskładniki to nie tylko dodatek, ale fundament. Składniki te działają jak „paliwo” dla tarczycy oraz „hamulec” dla stanu zapalnego. Zanim jednak wprowadzisz suple albo dietę bogatą w poniższy minerał zrób badania!
Selen – dawkowanie, źródła
Selen jest niezbędny do działania enzymu (dejodynazy), który przekształca nieaktywne FT4 w aktywny hormon FT3. Dodatkowo chroni tarczycę przed uszkodzeniami oksydacyjnymi. Obala to tym samym mit o wyłącznej suplementacji jodu – odkrycia ostatnich 20 lat wskazują, że zasoby selenowe organizmu również mogą wpływać na gruczoł tarczowy.
Najbogatszym źródłem są orzechy brazylijskie (już 2 sztuki dziennie mogą pokryć zapotrzebowanie, ale uwaga: ich zawartość zależy od gleby, na której rosły). Inne źródła to ryby, jaja i grzyby. Zazwyczaj zaleca się 100–200 µg dziennie.
Cynk
Cynk współpracuje z selenem. Jest potrzebny do prawidłowego działania receptorów hormonu w komórkach. Bez cynku, nawet jeśli masz odpowiednią ilość hormonów we krwi, Twoje komórki mogą ich „nie widzieć”. Warto więc w menu umieszczać pestki dyni, wołowinę, kaszę gryczaną, owoce morza.
Jod – kontrowersje
Jod to główny budulec hormonów tarczycy, ale w przypadku Hashimoto sytuacja jest skomplikowana. Zbyt duża dawka jodu u osoby z aktywnym stanem zapalnym może zadziałać jak „dolewanie benzyny do ognia”, nasilając atak układu odpornościowego na tarczycę. Ciągły nacisk na jod w przypadku problemów z tarczycą sprawia, że często dochodzi do jego przedawkowania. Dlatego też suplementacja jodem =powinna odbywać się wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza i po sprawdzeniu poziomu selenu (selen chroni tarczycę przed toksycznym działaniem nadmiaru jodu).
Witamina D
Wielu Polaków zmaga się z niedoborem witaminy D ze względu na klimat. U osób z Hashimoto ryzyko niedoboru jest wyższe, dlatego prawie każda osoba z Hashimoto ma niedobór witaminy D. Nie jest ona tylko witaminą, ale hormonem steroidowym, co sprawia, że wpływa bezpośrednio na pracę układu odpornościowego.
Żelazo
To często pomijany, a krytyczny element. Tarczyca potrzebuje żelaza do produkcji enzymu TPO (peroksydazy tarczycowej). Tak samo jak ferrytyna, która jest magazynem żelaza. Nawet jeśli morfologia jest w normie, niska ferrytyna (poniżej 40–50 ng/ml) może powodować, że tarczyca nie będzie pracować wydajnie, a włosy będą wypadać garściami. Spraw zatem, aby na Twoim talerzu pojawia się m.in. wątróbka, czerwone mięso, żółtka jaj, natka pietruszki.
Dieta eliminacyjna – czy warto?
Decyzja o przejściu na dietę eliminacyjną (szczególnie tak rygorystyczną jak Protokół Autoimmunologiczny – AIP) to duży krok. Odpowiedź na pytanie „czy warto” nie jest jednowymiarowa – zależy od Twojego aktualnego samopoczucia i wyników badań. Należy jasno podkreślić, że nie ma jednoznacznych badań, które z całą stanowczością by rekomendowały wprowadzenie eliminacyjnej diety – dotyczy to zarówno nabiału, jak i glutenu. Dlatego też tak ważne jest indywidualne podejście i obserwacja własnego ciała.
AIP
Wielu pacjentów decyduje się na taki model i można go krótkotrwale przetestować, ale jednak warto podkreślić, że dietetycy kliniczni nie polecają tego modelu żywieniowego. Zdecydowanie bezpieczniej jest sięgnąć po racjonalną i zbilansowaną dietę.
W Hashimoto najważniejsza jest dieta przeciwzapalna, a nie niskowęglowodanowa i bogata w białko.
| Zanim zaczniesz AIP, spróbuj metody małych kroków: najpierw odstaw cukier i przetworzoną żywność, potem gluten, a na końcu nabiał. U wielu osób z Hashimoto już te trzy zmiany przynoszą 80% sukcesu bez konieczności przechodzenia na pełny protokół AIP.
Pamiętaj, że AIP nie jest dietą na całe życie! |
| Zalety | Wyzwania |
| Dowiesz się dokładnie co Ci szkodzi. | Wymaga obserwacji swojego ciała i uwagi na wszystkie objawy. |
| Odstawienie lektyn, glutenu i kazeiny daje śluzówce jelita czas na „załatanie się”. | Zbyt długa eliminacja bez zamienników może prowadzić do braków witamin z grupy B czy wapnia. |
| Wiele osób czuje ogromny przypływ energii już po 2 tygodniach. | Restrykcje mogą być męczące psychicznie, dlatego też tak ważne jest skorzystanie z cateringów dietetycznych. |
Praktyczne wskazówki żywieniowe
Śniadanie (Białkowo-Tłuszczowe): szakszuka z dwóch jaj z dużą ilością szpinaku, pomidorkami koktajlowymi i awokado.
II Śniadanie (Przekąska mineralna): garść pestek dyni (cynk) + 2 orzechy brazylijskie (selen). Do tego małe, zielone jabłko.
Obiad: pieczony łosoś lub dorsz z pieczonymi batatami i dużą porcją brokułów gotowanych na parze (pamiętaj: gotowanie neutralizuje większość goitrogenów!). Skropione oliwą z oliwek.
Kolacja: krem z pieczonej dyni lub cukinii z mleczkiem kokosowym, podany z nasionami słonecznika i pieczoną piersią z indyka pokrojoną w kostkę.
Najczęściej zadawane pytania
Hashimoto jest chorobą przewlekłą o podłożu autoimmunologicznym, co oznacza, że obecnie nie da się jej „wyleczyć” w taki sposób, by zniknęła na zawsze. Można jednak doprowadzić do remisji, w której stan zapalny jest wyciszony, przeciwciała spadają, a Ty czujesz się jak zdrowa osoba. Kluczem jest połączenie farmakologii z odpowiednią dietą, o czym przeczytasz w artykule: Czy dieta przeciwzapalna może pomóc przy zmęczeniu
To zależy od stopnia zniszczenia tarczycy. Jeśli gruczoł jest mocno uszkodzony i nie produkuje wystarczającej ilości hormonów, suplementacja hormonalna (lewotyroksyna) jest zazwyczaj konieczna na stałe. Jeśli jednak choroba zostanie wykryta wcześnie, a styl życia i odpowiednia suplementacja zostaną wdrożone szybko, można spowolnić proces niszczenia tarczycy.
W Hashimoto Twoja przemiana materii zwalnia. Organizm przechodzi w tryb oszczędzania energii, a dodatkowo często pojawia się retencja wody. Warto sprawdzić, czy przyczyną nie jest współwystępująca IO, która bardzo często towarzyszy chorobom tarczycy i utrudnia redukcję tkanki tłuszczowej.
Bibliografia
[1] Zagrodzki, P., & Kryczyk, J. (2014). Znaczenie selenu w leczeniu choroby Hashimoto. Postepy Hig Med Dosw (online), 68, 1129-1137.
[2] Gier, D., & Ostrowska, L. (2019). Choroba Hashimoto a otyłość. Varia Medica, 3(3), 238-242.
[3] Szczuko, M., Syrenicz, A., Szymkowiak, K., Przybylska, A., Szczuko, U., Pobłocki, J., & Kulpa, D. (2022). Doubtful justification of the gluten-free diet in the course of Hashimoto’s disease. Nutrients, 14 (9), 1727.
