Szacuje się, że zaparcia występują nawet u około 30% populacji (Jabłońska, 2011). W zależności od ich przyczyny, dzielimy je na pierwotne (idiopatyczne) i wtórne, wywołane przez inne czynniki. Lekceważenie ich to prosta droga do wielu często bolesnych dolegliwości i problemów zdrowotnych. Jak więc im zapobiegać i dlaczego tak ważna jest odpowiednia dieta?

Czym są zaparcia i kiedy jest to problem?

Z diagnostycznego punktu widzenia to stan, w którym wypróżnienia występują rzadko (zazwyczaj mniej niż 3 razy w tygodniu), stolce są twarde, suche, małe i trudne do oddania, a samemu procesowi towarzyszy wysiłek lub uczucie niedokończonego wypróżnienia. 

Kiedy zaparcie staje się problemem chronicznym? 

Kryteria Rzymskie IV pozwalają zdiagnozować zaparcie funkcjonalne (czyli takie, które nie wynika z innej konkretnej choroby organicznej, np. guza czy niedoczynności tarczycy). Zgodnie z tymi wytycznymi, o zaparciu przewlekłym mówimy, gdy objawy trwają od co najmniej 3 miesięcy (z początkiem minimum 6 miesięcy przed diagnozą) i przez przynajmniej 1/4 (25%) czasu wypróżnień pacjent doświadcza minimum dwóch z poniższych objawów:

• Silne parcie podczas próby wypróżnienia.
• Grudkowate lub twarde stolce (w tzw. Bristolskiej skali uformowania stolca są to typy 1 i 2 – przypominające orzechy lub zbite grudki).
• Uczucie ewakuacji niepełnej (wrażenie, że nie wszystko zostało wydalone).
• Uczucie blokady lub przeszkody w odbytnicy lub kanale odbytu.
• Konieczność pomagania sobie dłonią (np. ręczne wspomaganie ewakuacji stolca lub uciskanie ścian pochwy/dna miednicy).
• Rzadkie wypróżnienia – mniej niż 3 spontaniczne stolce na tydzień.

Objawy alarmowe – kiedy natychmiast iść do lekarza?

Większość zaparć to dolegliwości przejściowe, które mijają po zmianie diety i wypiciu kilku szklanek wody więcej. Istnieją jednak sytuacje, w których zaparcie nie jest jedynie problemem z trawieniem, ale staje się sygnałem alarmowym, sugerującym poważniejszą chorobę – w tym niedrożność jelit, stany zapalne czy nowotwór jelita grubego.

Jeśli zaparciom towarzyszy choć jeden z poniższych objawów, nie lecz się na własną rękę, tylko pilnie skonsultuj się z lekarzem:

• Krew w stolcu lub krwawienie z odbytu.
• Niewyjaśniona, nagła utrata masy ciała.
• Anemia (niedokrwistość) stwierdzona w badaniach krwi (o niewyjaśnionej przyczynie).
• Nagła zmiana rytmu wypróżnień – czyli, jeśli całe życie wypróżniałeś się regularnie, a nagle pojawiły się silne zaparcia.
• Ból brzucha, który budzi Cię w nocy, albo wymioty i brak możliwości oddania nawet gazów (to może być objaw niedrożności jelit!).

Dieta na zaparcia – co jeść?

Pierwszym krokiem w walce z zaparciami jest zawsze zmiana nawyków: wprowadzenie diety bogatej w błonnik, picie dużej ilości wody oraz regularna aktywność fizyczna. Jeśli po kilku tygodniach te metody nie przyniosą rezultatu, w razie potrzeby lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne. Gdy i one zawiodą, często dobiera się dalszą terapię – w tym metody operacyjne (Jabłońska, 2011).

5 domowych sposobów na zaparcia

#1. Siemię lniane

Po zalaniu wodą uwalniają charakterystyczny śluz, który w jelitach działa dwutorowo: tworzy śluz zwiększający poślizg treści jelitowej oraz zmiękcza stolec.

1–2 łyżeczki zmielonego lub całego siemienia zalej ciepłą wodą i odstaw na kilkanaście minut. Wypij powstały żel. Pamiętaj, aby po wypiciu siemienia wypić dodatkową szklankę wody!

#2. Suszone śliwki

Zawierają dużo błonnika, ale ich tajną bronią jest sorbitol – naturalny cukier alkoholowy, który działa jak delikatny środek osmotyczny.

Zjedz kilka suszonych śliwek dziennie lub zalej je wieczorem wrzątkiem i rano wypij powstały napar, zjadając również owoce.

#3. Kefir i maślanka

Regularne spożywanie fermentowanych produktów mlecznych może korzystnie wpływać na mikrobiotę jelitową i u części osób wspierać prawidłową pracę jelit 

#4. Ruch i aktywność fizyczna 

Ćwiczenia angażujące mięśnie brzucha i tłoczni brzusznej przyspieszają perystaltykę.

Spokojnie, nie musisz podnosić ciężarów! Wystarczy 20–30 minut szybkiego spaceru, jazdy na rowerze, jogi lub lekkiego truchtu dziennie.

#5. Szklanka ciepłej wody o poranku 

Wypicie szklanki ciepłej wody (może być z dodatkiem cytryny) zaraz po przebudzeniu, na czczo, może nasilać odruch żołądkowo-okrężniczy.

Bibliografia

Jabłońska, B., Żaworonkow, D., Lesiecka, M., Agafonnikov, V. F., Pinkolsky, P. M., & Lampe, P. Zaparcia–etiopatogeneza, diagnostyka i leczenie Constipation–etiopathogenesis, diagnosis and treatment.